تفکر انتقادی و سواد فضای مجازی
در حال حاضر استفاده از اینترنت و دسترسی به گوشیهای هوشمند رو به گسترش است. آمیختگی اینترنت در زندگی روزمرۀ مردم و رایجشدن گوشیهای هوشمند و نرمافزارهایی که کارها را آسانتر کردهاند و نیاز کمی به اطلاعات سختافزاری دارند، تعداد بیشتری از افراد را در پیوند با اینترنت قرار میدهد. امروزه رسانهها در زندگی روزمرۀ […]
نظریات تاثیر پیام در رسانه- بخش سوم
دوره سوم بازگشت اثر قدرتمند رسانه، تأکید بر قدرت رسانهها و تأثیر آن بر فرهنگ و جامعه بود. نظریات مختلف از جمله «نظریه کاشت»، «برجستهسازی»، «رمزگذاری-رمزگشایی»، «مارپیچ سکوت» و «نظریه وابستگی» به تحلیل چگونگی تأثیر رسانهها بر نگرشها و رفتار مخاطبان پرداختند. این نظریات بر نقش رسانهها در شکلدهی به واقعیتها، اولویتگذاری موضوعات و چگونگی دریافت پیامها از سوی مخاطبان تأکید دارند و نشان میدهند که رسانهها میتوانند افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهند.
زمینه های شناختی پذیرش اخبار جعلی
در عصر رسانههای اجتماعی، با هجوم اطلاعات و اضافهبار ذهنی روبهرو هستیم؛ این شرایط میتواند احساسات ما را تحریک کند، تصمیمگیریهایمان را تحت تأثیر قرار دهد و تشخیص اخبار واقعی از جعلی را دشوارتر سازد. آگاهی از سازوکارهای شناختی و سوگیریهای ذهنی، گامی ضروری برای زیستن آگاهانهتر در دنیای دیجیتال است.
اخبار جعلی و گروههای خاموش
در دنیای امروز، رسانهها نقش کلیدی در شکلدهی افکار عمومی دارند، اما گروههای اجتماعی خاموش مانند اقلیتها، مهاجران و افراد دارای معلولیت غالباً در معرض اخبار جعلی و سوگیریهای رسانهای قرار میگیرند. این گروهها به دلیل کمبود صدای مستقیم، اغلب هدف تحریف اطلاعات و ایجاد ذهنیتهای نادرست قرار میگیرند. برای مقابله با این مشکل، افزایش سواد رسانهای و مسئولیتپذیری در برخورد با اطلاعات مرتبط با این گروهها ضروری است.
اثر حقیقت واهی
اثر حقیقت خیالی (Illusory Truth Effect) به تمایل انسانها برای باور کردن اطلاعاتی اطلاق میشود که بارها و بارها به آنها مواجهه پیدا کردهاند، حتی اگر آن اطلاعات نادرست یا جعلی باشند. این پدیده به دلیل فرآیندهای شناختی انسانها رخ میدهد که در آن، تکرار اطلاعات باعث میشود که آنها بهطور ناخودآگاه به عنوان حقیقت پذیرفته شوند.
اثر حقیقت خیالی میتواند تأثیرات عمیقی بر قضاوتها، باورها و تصمیمگیریهای افراد داشته باشد، به ویژه در دنیای امروز که رسانهها و شبکههای اجتماعی به سرعت اطلاعات را منتشر میکنند. وقتی اطلاعات نادرست چندین بار از منابع مختلف شنیده شود، افراد تمایل بیشتری دارند که آن را به عنوان حقیقت بپذیرند. این اثر بهویژه در گسترش اخبار جعلی مؤثر است و میتواند موجب باورهای نادرست و گمراهکننده شود.
اخبار ناکارآمد؛ مکانیزم های شناختی
تفکر تحلیلی فرآیند پیچیدهای است که در مقابل قضاوت سطحی قرار دارد و اهمیت زیادی در تصمیمگیریهای صحیح دارد. در دنیای امروز، درک مکانیزمهای شناختی برای مواجهه با اخبار ناکارآمد، که شامل اطلاعات نادرست یا غیرمفید است، ضروری است. اطلاعات ناکارآمد میتواند به سوءبرداشت، تضعیف اعتماد و حتی قطبیسازی اجتماعی منجر شود، بنابراین توانایی ارزیابی درست اطلاعات از نظر تناسب و کارآمدی بسیار اهمیت دارد.
اخبار جعلی و انتخابات
اخبار جعلی به ویژه در دوران انتخابات تهدیدی جدی برای افکار عمومی و تصمیمگیریهای سیاسی است و میتواند موجب تغییر نگرشها و بیاعتمادی به نهادهای سیاسی شود. پذیرش اخبار جعلی به عوامل روانشناختی، اجتماعی و سوگیریهای شخصی بستگی دارد و آموزش سواد رسانهای میتواند به مقابله با آن کمک کند. استراتژیهای مقابله با اخبار جعلی شامل قوانین محدودکننده، استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته برای تشخیص اطلاعات نادرست و تقویت سواد مجازی در سطح جامعه است.
گزارش عملیات های تاثیر سازمان یافته علیه ایران- بخش اول
شواهد متعددی از عملیات سوءاطلاعاتی علیه ایران در فضای مجازی وجود دارد، که شامل پروژههایی مانند IranDisinfo، فعالیت گروه مجاهدین خلق با هزاران حساب جعلی، و انتشار اخبار ساختگی توسط شخصیتهای ساختگی نظیر حشمت علوی است.
این اقدامات با هدف شکلدهی افکار عمومی جهانی علیه ایران و تأثیرگذاری بر سیاستهای داخلی و بینالمللی صورت میگیرد.
تحلیلهای رسانهای نشان میدهند که این عملیاتها از حمایت مالی و ساختاری نهادهای دولتی خارجی برخوردار بوده و با استفاده از ترولها، باتها و هشتگهای جعلی در مواردی مانند کنفرانس ورشو یا قتل دکتر هکی گسترش یافتهاند.
نقش تئوریهای توطئه در همهگیری کووید 19
تئوریهای توطئه در شرایطی با ترس و بیاعتمادی رشد میکنند و با بهرهگیری از اطلاعات نادرست، رفتارهای بهداشتی و اجتماعی را تضعیف میکنند. در همهگیری کووید 19، این تئوریها بر چهرههایی چون بیل گیتس یا کشورهایی مانند چین متمرکز بودند. پیامدشان کاهش تمایل به واکسیناسیون، رواج شبهعلم و قطبیشدن جامعه بود.